Overzicht van het programma van de Marxistische Universiteit zomer 2016

 Marxistische Zomeruniversiteit 2016 

Van 19 tot 28 augustus


 

De NAVO, een gevaar voor de vrede? — Ludo De Brabander en Lars Van Densen / 27 augustus.

De NAVO werd opgericht in 1949. Sinds de instorting van het Warschau-pact, en de ontmanteling van de Soviet-Unie, is dit militair bondgenootschap steeds verder zijn macht aan het ontplooien. Naast militaire interventies in Joegoslavië, Afghanistan en Libië was er ook de territoriale expansiedrang in Oost-Europa.

Tijdens deze vorming bespreken we de invloed van de NAVO op de Belgische & Europese politiek, de economische belangen achter dit militair blok en de gevolgen van het gevoerde NAVO-beleid.

Lars Van Densen is actief bij de solidariteitsbeweging INTAL.

Ludo De Brabander is auteur en woordvoerder Vrede vzw.

 

De mens: individualist of supersamenwerker? — Dirk Van Duppen / 25  – 26 augustus.

Survival of the fittest? Gooi gelijk welke Slimste Mens het begrip voor de voeten en veel kans dat hij repliceert met ‘Darwin’, ‘het recht van de sterkste’, ‘eigenbelang’, ‘competitie’, ‘agressie’ en ‘egoïsme’. Dat van Darwin is natuurlijk waar. Maar die andere antwoorden, zo stellen de auteurs van dit boek, berusten op een historisch misverstand en een ideologisch misbruik. Want de succesvolste diersoorten waren net diegene die het best samenwekten .

Onze overleving berust meer op samenwerking dan op concurrentie. Ook Darwin stelde dat vast, maar dat aspect van zijn werk kwam nooit aan bod door de dominantie van het sociaaldarwinisme dat het egoïsme en pseudowetenschappelijk racisme als leidmotief had.

Aan de hand van recent multidisciplinair wetenschappelijk onderzoek tonen Van Duppen en Hoebeke dat de mens in wezen ‘supersociaal’ is. Baby’s kunnen al onderscheid maken tussen wie lief is en wie stout is. Nee, wij zijn niet de koele winstwolven die neoliberale economen van ons proberen maken. Marx en Engels verfoeiden het misbruik door het sociaaldarwinisme van de evolutietheorie.

Deze vorming bouwt mee aan de culturele tegen-hegemonie in de ideeënstrijd met het neoliberale mens- en wereldbeeld, en voor  een progressief beeld dat gebaseerd is op solidariteit

Dirk Van Duppen is Dokter bij Geneeskunde voor het Volk,gemeenteraadslid voor de PVDA in Antwerpen, initiator van het kiwimodel in België. Hij publiceerde het spraakmakende boek De Cholesteroloorlog. In 2009 kreeg hij voor zijn jarenlang maatschappelijk engagement de ‘Prijs voor de Democratie’.

 

De ideeënstrijd bij Marx, Lenin en Gramsci  —Yuri De Belder / 19 – 20 augustus.

De culturele hegemonie of heerschappij van een sociale klasse over de rest van de maatschappij is een thema dat veel werd bestudeerd door de grote marxistische denkers Zoals Marx in De Duitse ideologie, Lenin in Wat te doen of Gramsci in zijn Gevangenisgeschriften.

Deze cursus behandelt de inzet van de ideeënstrijd, en ook de rol van de staat, de media en de intellectuelen in deze strijd.

Yuri De Belder is een medewerker van de Marxistische Universiteit.

 

Wat je moet weten over het TTIP — Lode Vanoost / 26 augustus.

Alhoewel de onderhandelingen over het TTIP om een trans-Atlantische markt te creëren met de Verenigde Staten officieel begonnen in 2013, begint de geschiedenis van dit vrijhandelsverdrag nog veel vroeger ! In deze cursus bekijken we de sociale, ecologische en democratische bedreigingen van het TTIP. We verklaren hoe de akkoorden voor « vrij-handel » de multinationals het recht geven om aan « shopping van wetgeving » te doen, om zo de meest gevorderde sociale wetgeving uit te hollen. En we behandelen natuurlijk ook de krachtmeting tussen voor- en tegenstanders van het TTIP (en van zijn Canadese broertje CETA).

Lode Vanoost is vast redactielid van de nieuwssite « DeWereldMorgen » Voordien was hij o.a. adviseur voor diverse Internationale Instellingen.

 

Hoe het klimaat redden? — Anneleen Kenis / 27 augustus.

De klok tikt ongenadig: het klimaat verandert. We moeten, zo krijgen we te horen, samenwerken: allemaal samen tegen CO2. Steeds meer ngo's, bedrijven en politieke partijen vinden elkaar rond de slogan van de 'groene economie'. Of spreken we beter over 'groen kapitalisme'?

Het is normaal dat de menselijke economische activiteit veranderingen in de natuur veroorzaakt. Maar onder het kapitalisme zal de mensheid noch de economische crisis noch de klimaatcrisis met de bedreiging voor zijn overleven, onder controle krijgen. Daarvoor is een ander economisch en ecologisch model nodig.

Anneleen Kenis is als postdoctoraal onderzoeker van het FWO-Vlaanderen verbonden aan het departement voor aard- en omgevingswetenschappen (KU Leuven).

 

Is de mentaliteit van « Kuifje in Congo », werkelijk voorbij ? — Guy Vanthemsche, Bambi Ceuppens, Olivia Rutazibwa, Tony Busselen / 27 – 28 augustus.

Deze cyclus van 4 cursussen, gegeven door 4 verschillende sprekers heef als doel de oorzaken, de geschiedenis en de hardnekkigheid van de (neo)koloniale mentaliteit en dito gedrag duidelijk te maken.

Bambi Ceuppens, is antropologe verbonden aan het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren. Zij zal 27 augustus in de voormiddag spreken over "Congo in België voor en na de onafhankelijkheid : de hardnekkigheid van de koloniale mentaliteit tijdens de “beschavingsmissie” van België in Congo".

Guy Vanthemsche, geschiedkundige aan de la Vrije Universiteit Brussel, publiceerde over Congo en het Belgisch kolonialisme. Hij zal een tussenkomst doen 27 augustus in de namiddag over "België in Congo voor en na de onafhankelijkheid : de inzet voor de zakenwereld in België".

Olivia Rutazibwa is doctor in de politieke wetenschappen, zij werkt aan de universiteit van Portsmouth. Ze zal de ochtend van 28 augustus "De koloniale erfenis en het gewone racisme in het hedendaagse België".

Tony Busselen, auteur van Congo voor beginners. Hij behandelt 28 augustus in de namiddag "Het Congolese Verzet tegen het kolonialisme en het neokolonialisme".

 

Hoe moeten we DAESH bestrijden ? — Marc Botenga / 20 augustus.

Sinds de aanslagen in in Brussel heeft het Midden-Oosten zich midden in de kern van het politiek debat geplaatst. Onze regering is van plan om de terroristische groep Daesh met bommen te elimineren. Is deze aanpak realistisch of zijn er alternatieven? Om op deze vraag te kunnen antwoorden zal deze cursus de steun aan Daesh onderzoeken en de oorsprong, en de doctrine van Daesh analyseren.

Marc Botenga is Midden-Oosten specialist. Hij schreef onder andere twee artikels in Marxistische Studies : “Het Midden-Oosten voorbij : de Islamitische Staat” en “Syrië: opstand of interventie ?”.

 

Kunst en engagement : Brecht en Verhaeren —  Lieve Franssen & Rik Hemmerijckx / 25 augustus.

In 1893,begint Émile Verhaeren aan een sociale trilogie sociale met de publicatie van Hallucinerend platteland (1893), van Tentakelsteden (1895) en een theaterstuk De Dageraad (1898). In deze bundels beschrijft Verhaeren de neergang van het traditionele platteland en de onstuitbare vooruitgang van de grootstad. De Dageraad brengt de sociale utopie en de kracht van de massabeweging in beeld. Verhaeren was heel zijn leven een sympathisant van de socialistische arbeidersbeweging.

Bertolt Brecht is het archetype van de geëngageerde kunstenaar, Een van de grote theoretici en beoefenaars van het politiek théater, overtuigd marxiste, stichter van het Berlijner Ensemble in de Duitse Democratische republiek. Volgens hem is een theaterstuk niet politiek als het een politiek thema heeft, maar als het een « politieke houding aanneemt : het plezier om zaken om te veranderen , politieke zowel als persoonlijke ». Bij zijn meest gekende werken vinden we De Driestuiversopera, De Moeder en De weerstaanbare opkomst van Arturo Ui.

Lieve Franssen is dirigente van het Brussels Brecht-Eislerkoor.

Rik Hemmerijckx, doctor in de geschiedenis, is conservator van het Emile Verhaeren Museum in Sint-Amands.

 

Marx voor beginners — Marc Vandepitte / 26 – 28 augustus.

Leven we in een democratie? Waarom nemen de “verkozenen des volks” beslissingen die de besparingen juist op de meerderheid van de bevolking afwentelen terwijl ze de rijken almaar rijker maken? Komt dat door een slecht functionerend parlementair stelsel? Is dat stelsel de ultieme verwerkelijking van democratie en laat het echt de deelname van het volk aan de democratie toe? De lessen proberen op deze vragen te antwoorden.

Jan Busselen is een medewerker van de Marxistische Universiteit.

 

Wat heb je op school geleerd ? —  Tino Delabie & Peter De Koning / 25 – 26 augustus.

In verband met de school spreekt men vaak over burgerschap. Maar waartoe dient de school? Waartoe zou ze moeten dienen? Op die vragen proberen we een antwoord te geven tijdens twee vormingsdagen.

DAG 1: kritiek van de kapitalistische school

De lesgevers schetsen de geschiedenis van de kapitalistische school. Waarom is ze opgericht? Is haar rol veranderd in de loop van de tijd? Zijn de verwachtingen van de leidende klasse ten opzichte van de school veranderd? Tegenwoordig wordt de school sterk onder druk gezet omdat ze niet aangepast zou zijn aan onze maatschappij. Is deze redenering correct?

DAG 2: wat is de marxistische opvatting van de school?

Welke doelen stellen we vandaag voor de school? Waarom willen we een polytechnisch onderwijs? Hoe moeten we zulk een onderwijs inrichten? Waarom is een algemene vorming van groot belang? Hoe kunnen we vooruitgang boeken op dit vlak?

Tino Delabie, mede-auteur van het boek Wat hebben we vandaag op school geleerd?. Hij is stichtend lid van Oproep voor een democratische school (OVDS) en leraar in een Antwerpse secundaire school.

Peter De Koning is woordvoerder van OVDS en leraar in een Antwerpse secundaire school.

 

Ecologie in Cuba  — Isabelle Vanbrabant / 22 augustus.

Cuba draagt niet voor niets het label van " meest duurzaam ontwikkelde land ter wereld". Dit is allesbehalve toeval, maar heeft te maken met haar maatschappijproject.  Hoe dit komt leggen we jullie uit in deze vorming waarin we dieper ingaan op concrete Cubaanse voorbeelden, we de Cubaanse geschiedenis induiken en we ook stilstaan bij wat theorie: waarom gaan socialisme en ecologie hand in hand. 

Isabelle Vanbrabant, voorzitster van de Belgische Cuba solidariteisorganisatie Initiatief Cuba Socialista en co-auteur van het boekje Cuba, revolutie met een groen hart.

 

Neoliberalisme tegen het recht op de stad  —  Karel Trullo / 23 augustus.

Vandaag woont de helft van de mensheid in de grote steden. Sinds het begin van de eeuw maakt een neoliberale visie van de stad opgeld in de politiek. Alle traditionele partijen hebben die overgenomen. We tonen pistes om iedereen een "recht op de stad" te waarborgen, waarmee we bedoelen, een stad die het recht op woonst, gezondheid, onderwijs, werk, cultuur en deelname aan een werkelijk democratische publieke ruimte waarborgt.

Karel Trullo is architect-urbanist.

 

De Franse Revolutie  — Frans De Maegd / 22  – 23 augustus.

Karl Marx noemde de Franse Revolutie « de grote bezem ». De Revolutie deed, niet alleen in Frankrijk maar ook in geheel Europa, de feodale Ancien Regimes op hun grondvesten daveren. De burgerij nam de politieke macht dankzij de volksopstand. Vandaag wordt de Franse Revolutie enkele verbonden met 14 juli 1789 en de val van de Bastille.

De revolutie duurde niet één dag maar meer dan 10 jaar. Gedurende vijf jaar kende ze een opwaartse beweging. De Jacobijnen en sansculotten dwongen meer vrijheid en gelijkheid af. Zonder de Terreur zoude bijvoorbeeld de maximum prijzen voor levensnoodzakelijke producten of de afschaffing van de slavernij niet zijn afgedwongen. Eenmaal dat ze de overwinning had behaald, keerde de burgerij zich tegen de volksbeweging. Robespierre en de zijnen moesten het als eerste bekopen. Uiteindelijk zal in 1799 ze kiezen voor de militaire dictatuur van Napoleon Bonaparte om Frankrijk te proberen stabiliseren.

De Franse Revolutie blijft tot vandaag actueel. Onze maatschappij is toen geboren. De Revolutie kan ons vandaag nog leren waarom maatschappelijke omwentelingen, geweld en dwang nodig zijn wanneer de oude maatschappij haar tijd heeft gehad en de economische, sociale en politieke situatie fundamentele verandering eisen.

De Franse Revolutie leert ons het belang van de ideologie en de politieke stromingen en revolutionaire organisaties en figuren. Zij maakt ook de rol duidelijk van revolutionaire organisaties en leiders.

Frans De Maegd  is medewerker van Imast en bestudeert de Franse Revoluties van 1789 tot 1872 sinds 1975. Hij organiseerde met Imast sinds 1989 meer dan twintig groepsuitstappen naar het Parijs van de Revolutie.

 

De uitverkoop van Zuid-Amerikamens — Raf Custers / 24 augustus.

Raf Custers reisde elf maanden van Brazilië, door Uruguay en Argentinië, naar Chili en Bolivië. Halfweg de eerste serieuze bergpas blokkeerde zijn tweedehandsbusje, en pas na flink sleutelen lukte de klim. Zo gaat het ook met Zuid-Amerika. Ze willen daar over bergen van onrecht, opgehoopt door eeuwenlang kolonialisme, verankerd door militaire dictaturen. Aan de andere kant van het massief, dat weten ze, wacht een andere wereld. Maar die halen en houden ze maar als ze ervoor vechten tot ze de bergpas met al zijn bochten achter zich laten. Zij nemen het op tegen de machten die onze steden, de natuur, de ondergrond tot verhandelbare grondstoffen omtoveren: die alles waaruit ze geld kunnen slaan, ‘commodificeren’ zoals dat heet. De burgerbewegingen willen dat hun natuur en hun toekomst voorgaan. Daarom zetten ze druk op de regeringen en op big business. Zo maken zij de transitie naar morgen actueel.

Raf Custers is historicus en journalist. Hij werkt als researcher voor de Groupe de recherche pour une stratégie économique alternative (GRESEA). Al dertig jaar maakt hij reportages over volkeren die hun eigen lot in handen nemen. In 2013 – 2014 maakte hij een studiereis door Brazilië en de buurlanden.

 

De economische crisis  — Luc Lever / 21 – 22 – 23 augustus.

De crisis die begon in 2007 en uitdeinde met het failliet van de Lehman Brothers bank in september 2008 is de ergste en de langste sinds de jaren '30.

Deze crisis werd voorgesteld als een financiële ontsporing, gevolg van de schraperigheid van de aandeelhouders en bankdirecties die zo de wereldeconomie in haar geheel hebben aangetast.

Zelfs auteurs zoals de Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz die aanvankelijk deze thesis vooruit schoof, realiseren zich nu dat deze zaak veel dieper gaat en veel langer duurt en andere oplossingen vraagt dan een regulering van de financiële markten.

De huidige recessie treft het hart van het wereldkapitalisme. Hij brengt er de perverse kanten van naar boven en zijn beperkingen. Hij stelt de maatschappij in vraag en haar vermogen om nog economische, technische en sociale vooruitgang voort te brengen.

Luc Lever is een medewerker van de Marxistische Universiteit. Hij gaf eerder reeds cursussen over de Marxistische visie op de economie en over Het Kapitaal van Karl Marx en coördineerde de Nederlandstalige uitgave van “De veertigjarige crisis – Het einde van het kapitalisme” van Henri Houben.

 

De Belgische regering tegen de vakbondsrechten — Jan Buelens / 24 augustus.

 

Met het regeerakkoord van 2014 koos de Belgische regering voor een aanval tegen de vakbondsrechten.

Passeren de revue: de rechtspersoonlijkheid van de vakbonden, het in vraag stellen van het stakingsrecht maar ook de beperking van de rol van de vakbonden bij collectief ontslag, loonvorming en in zaken van sociale zekerheid.

Tevens worden deze aanvallen in een Europees perspectief geplaatst en gezien welke antwoorden ertegen mogelijk zijn.

Jan Buelens is advocaat bij Progress Lawyers Network en professor arbeidsrecht aan de Universiteit Antwerpen.

 

Egalitarisme bij de eerste mensen — Marc Vermeersch / 19 augustus.

 

De mens, Homo, is ontstaan tussen 3 miljoen en 2,4 miljoen jaar geleden. Gedurende heel deze periode leefde hij als jager en verzamelaar. Hij onderging een groot aantal veranderingen gedurende deze periode. Veranderingen zoals gesproken taal, de eigenschap zich te kunnen voorstellen wat andere mensen denken, wensen enz.

Zij verdeelden voedsel gelijk onder elkaar ook al waren sommige betere spoorzoekers, speerwerpers enz. Er waren geen klassen. Toch was de maatschappij van jagers en verzamelaars niet op alle vlakken egalitair. Vrouwen werden soms wreed onderdrukt maar in sommige groepen was er voornamelijk gelijkwaardigheid. Er was vaak, maar niet overal, veel geweld, vaak omwille van vrouwen.

Klassen zouden voor het eerst, in feite zeer recent, ontstaan rond circa 5000 jaar geleden in Mesopotamië.

Marc Vermeersch is doctor in de vergelijkende Cultuurwetenschap. Hij werkt aan een “geschiedenis van de mens” waarvan intussen reeds drie delen gepubliceerd zijn.

 

Lang leve de vergrijzing — Patrick Deboosere / 23 augustus.

Er waart opnieuw een spook door Europa: het spook van de vergrijzing. Elke dag klinken de waarschuwingen voor een vergrijzende bevolking. Patrick Deboosere wil de zaken op scherp stellen. Geen roze bril, maar zeker geen apocalyptische angst voor wat komen gaat. Want de vergrijzing is een succesverhaal. Het resultaat van twee eeuwen gezondheidstransitie en van een succesvolle strijd tegen een te vroege dood. Het resultaat van de democratisering van het recht op leven. De kans voor elk kind om een volwaardig leven te leiden. Het is het verhaal van de vooruitgang van wetenschap en techniek. Vooral ook het verhaal van de verdeling van onze welvaart en van de cruciale rol van sociale wetgeving en sociale zekerheid. Vergrijzing is de toekomst, de wereld van morgen. Het einde van de groei van de wereldbevolking is ook het begin van een wereldwijde vergrijzing. Dat is de meest ingrijpende verandering in de geschiedenis van de menselijke soort. De bevolkingspiramide is verleden tijd, leve de bevolkingsrechthoek.

Patrick Deboosere doceert aan de Vrije Universiteit Brussel en aan de ULB. Hij leidt de onderzoeksgroep Interface Demografie aan de VUB. Hij publiceerde over de evolutie van de huishoudens, over migratie en stadsdemografie en is redactielid van verschillende internationale wetenschappelijke tijdschriften.

 

Van Panama-papers tot vermogensbelasting — Hubert Eerdekens en Nicole Naert / 28 augustus.

“Sire, laten we belastingen heffen bij de armen, die zijn talrijker”, zei Colbert de schatkistbewaarder van Lodewijk de XIVe. Onder het kapitalisme is deze stelregel meer dan ooit van toepassing.

De Panama Papers waren in alle kranten voorpaginanieuws. Wat is precies aan de hand is? Hoe ontfutselen een handvol rijken de samenleving voor de zoveelste keer miljoenen euro’s ? Fraude, belastingsontduiking of ontwijking, of is ons belastingssysteem zelf fundamenteel onrechtvaardig?

Deze onthullingen zijn trouwens nog een extra argument voor de invoering van een vermogensbelasting. Een vermogensbelasting moet dan ook gezien worden als een achterstallige bijdrage van het grootkapitaal aan de samenleving. Een jaarlijkse vermogensbelasting voor de rijkste Belgen verbetert ook de structurele fiscale rechtvaardigheid (de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten).

Marco Van Hees : “Een eenvoudige werker wordt al erg belast op zijn loon, maar daarnaast moet hij nog BTW betalen, moet hij zelf instaan voor successierechten, en als hij wat gespaard heeft zal hij nog 25% roerende voorheffing moeten betalen, ook nog gemeentebelastingen... Wordt hier niet zedig gezwegen over dubbele belastingen? Maar zo gauw het gaat over het belasten van de rijken wordt meteen het bezwaar van de dubbele taxatie opgeworpen”.

Hubert Eerdekens is fiscalist en specialist fraudebestrijding bij ACODfinancies.

 

De paradox van Hayek: vrijheid als privilege — Karim Zahidi / 24 augustus.

 

Kent u Friedrich von Hayek? Beroemd denker. Nobelprijswinnaar. Patroonheilige van alles wat rechts is, van Mark Rutte in Nederland tot Bart De Wever in Vlaanderen. Zijn centrale these: inmenging van de staat in de economie is een beperking van de vrijheid van de mens. Zijn alternatief: de absolute vrijheid van de ondernemer.

Als de sociale strijd ook een strijd is om de hegemonie van ideeën is het ontmaskeren van de pin-up van Nieuw Rechts stevige munitie.

Karim Zahidi is filosoof en wiskundige, docent wetenschapsfilosofie en logica, Centrum voor Wijsgerige Psychologie, Universiteit Antwerpen.

 

 

Het Chinese Socialisme — Frank Willems / 21 augustus.

 

China is in 65 jaar opgeklommen van het armste land naar de tweede economie ter wereld. China is ook het enige land dat op halflange termijn de wereldhegemonie van de VS kan bedreigen. Het doet dat met een socialistische maatschappijvisie, zodat het ook ideologisch het kapitalisme voor een uitdaging plaatst. Toch stellen linksen in het Westen zich vragen, want het Chinese socialisme verschilt van wat hier traditioneel als communisme beschouwd wordt.

In de cursus overlopen we kort de geschiedenis van het keizerlijke China en het republikeinse China van 1911 tot 1949. Dit dient als achtergrond om de geschiedenis van de Volksrepubliek na 1949 te begrijpen, die we ophangen aan de praktijk van Mao Zedong en van Deng Xiaoping. We vervolgen met een analyse van de huidige sterke en zwakke kanten, nationaal en internationaal en eindigen met een analyse van de natuur van het Chinese socialisme.

Frank Willems is gewezen voorzitter van de Vereniging België-China en redacteur van de website chinasquare.be Hij bezoekt China regelmatig en heeft er les gegeven, van 2006 tot 2008, aan de universiteit van Shenyang.

 

Socialism with Chinese Characteristics — Zhao Zhikui / 22 augustus.

De cursus wordt in het Engels gegeven.

This guest seminar will focus on the theme of Socialism with Chinese Characteristics. This concerns the official Chinese view on how socialism should be understood and implemented in the current conditions of the People's Republic of China. The invited guest speaker comes especially for this seminar all the way from China.

Prof. Zhao Zhikui is a director and professor at the Academy of Marxism, which is part of the famous Chinese Academy of Social Sciences. He obtained his professional doctorate on Marxist philosophy, and has lectured abroad in the Soviet Union, Vietnam, Germany, Japan, the US and Russia.